Historia
Szaleni geniusze i ich dziedzictwo

O związkach między obłąkaniem a palcem bożym powiedziano wiele, jednak utalentowani szaleńcy mieli i mają ogromny oraz niezwykle pozytywny wpływ na „zdrową” warstwę społeczeństwa.

Przyjrzyjmy się wyłącznie znikomej części osób, która, w taki bądź inny sposób, obdarzyła nas ideami, z których korzystają mniej utalentowani i uważający się za „normalnych”, po dziś dzień.

1. Jonathan Swift (1667-1745), irlandzki pisarz

Rozpoznanie: eksperci spierają się o to, czy jest to choroba Picka czy Alzheimera. Objawy: zawroty głowy, dezorientacja, utrata pamięci, niezdolność do rozpoznawania osób oraz otaczających przedmiotów, wychwytywania sensu ludzkiej mowy. Historia choroby: stopniowe wzmaganie się objawów do całkowitej demencji pod koniec życia. Świat zyskał: Nową forma satyry politycznej. Co prawda „Podróże Guliwera” nie są pierwszym, sarkastycznym spojrzeniem oświeconego intelektualisty na otaczającą rzeczywistość, wszak nowatorstwo polega tu nie na punkcie widzenia lecz na optyce. Podczas gdy inni prześmiewcy patrzyli na życie przez szkło powiększające bądź teleskop, dziekan katedry św. Patryka wymyślił w tym celu misternie zakrzywione szkiełko, po które w przyszłości sięgał między innymi Mikołaj Gogol. Stoicka zasada zaspokajania potrzeb poprzez rezygnację z pragnień, jest jak amputacja stóp po to, by nie potrzebować butów.

2. Franz Kafka (1883 — 1924), czeski pisarz

Rozpoznanie: wyraźna nerwica, psychastenia, krótkotrwałe stany depresyjne. Objawy: drażliwość na przemian z napadami apatii, bezsenność, wyolbrzymione lęki, psychosomatyczne zaburzenia w sferze intymnej. Historia choroby: Źródłem głębokich zaburzeń psychologicznych pisarza był konflikt z ojcem, skomplikowane relacje w rodzinie oraz zagmatwane historie miłosne. Rodzice nie rozdzielali jego literackich fascynacji, dlatego musiał oddawać się im ukradkiem. „To straszne podwójne życie, z którego może być tylko jedno wyjście – szaleństwo” – pisał w swych „Dziennikach”. Gdy ojciec zaczął nalegać, by syn, po pracy, pomagał w jego sklepie, a nie zajmował się głupstwami, Franz postanowił popełnić samobójstwo i napisał list pożegnalny do najlepszego przyjaciela, Maxa Broda. Później w swej książce o Kafce napisze: ”W ostatniej chwili, w sposób dość bezceremonialny, udało mi się zainterweniować, by uchronić go przed kochającymi rodzicami”. W jego stanie psychicznym bywały okresy głębokiego spokoju, naprzemiennie z równie długimi stanami chorobowymi. Pisarz zmarł na gruźlicę w wieku 41 lat. Ostatnie trzy miesiące były agonią, choroba zniszczyła nie tylko jego ciało, lecz także umysł. Świat zyskał: Za życia Kafka nie był popularny, niewiele też publikował, lecz po śmierci pisarza, w jego twórczości odkryto nowe kierunki literackie. Świat rozpaczy, przerażenia i beznadziei wyrósł na kanwie osobistego dramatu twórcy, który stracił Boga, a w zamian otrzymał absurd istnienia. Stało się to podstawą nowego prądu estetycznego, bardzo charakterystycznego dla XX wieku.

3. Fryderyk Nietzsche (1844-1900), niemiecki filozof

Rozpoznanie: badacze spierają się, wymieniając syfilis, obłąkanie, schizofrenię i zespół maniakalno-depresyjny. Objawy: megalomania (m.in. zażądał zdjęcia obrazów ze ścian, bowiem jego mieszkanie jest „świątynią”); aberracja (obejmował konia na centralnym placu miasta, uniemożliwiając ruch uliczny); silne bóle głowy, nieadekwatne zachowanie. Historia choroby: ostatnie 20 lat swojego życia cierpiał na zaburzenia psychiczne – właśnie w tym okresie powstały najważniejsze z jego dzieł, na przykład „Tako rzecze Zaratustra” – z których 11 spędził w szpitalach psychiatrycznych oraz w domu pod opieką matki. Jego stan stale się pogarszał, a pod koniec swych dni, filozof potrafił ułożyć tylko proste zwroty. Świat zyskał: koncepcję nadczłowieka, przewartościowane moralności (na moralność panów i niewolniczą), gdzie pierwsza, jako zdrowa, powinna wzmacniać naturalną wolę mocy i władzy. Druga zaś jest bolesna i poniżająca. Wyznanie „Bóg jest martwy”.

4. Jean-Jacques Rousseau (1712-1778), francuski pisarz i filozof

Rozpoznanie: paranoja. Objawy: mania prześladowcza. Historia choroby: W wyniku konfliktu z Kościołem i rządem (po wydaniu książki „Emil, czyli o wychowaniu”) właściwa mu pierwotnie podejrzliwość przyjęła niezwykle rozbuchaną formę. Wszędzie węszył spisek, dlatego prowadził żywot wędrowca, nie zatrzymując się w jednym miejscu zbyt długo, zakładając, że wszyscy jego przyjaciele i znajomych mają wobec niego złe zamiary. Rousseau uznał, że mieszkańcy zamku, w którym wówczas gościł, podejrzewają go o zatrucie zmarłego służącego, a więc zażądał sekcji zwłok nieboszczyka. Świat zyskał: reformę w pedagogice. Współczesne poradniki dla rodziców w dużym stopniu pokrywają się z postulatami „Emila", tj. zamiast represyjnych metod edukacji, Rousseau proponował metody nagradzania i czułości. Rousseau uważał, że zadaniem wychowania jest rozwój wrodzonych talentów, a nie korygowanie osobowości. Zapoczątkował nowy typ bohatera literackiego. Ów wytwór fantazji Rousseau rozwijał się, dorastał na polu sentymentalizmu i starzał w romantyzmie. Zawdzięczamy mu również ideę demokratycznego państwa i rewolucji, która zainspirowana zwolenników Rewolucji Francuskiej. Paradoksalnie, sam Rousseau nie przepadał za tak radykalnymi środkami.

5. Virginia Woolf (1882-1941), angielska pisarka

Rozpoznanie: depresja, halucynacje, koszmary senne. Objawy: będąc w głębokiej depresji, Virginia skarżyła się na to, że przez cały czas „słyszy głosy ptaków, śpiewających na drzewach oliwnych starożytnej Grecji”. Często i przez dłuższy czas nie mogła pracować z powodu bezsenności i koszmarów. Od dzieciństwa miała skłonności samobójcze. Historia choroby: w wieku 13 lat dziewczyna przeżyła próbę gwałtu ze strony przyrodniego rodzeństwa. Ta sytuacja zapoczątkowała uporczywą niechęć do mężczyzn i fizycznej strony związku z nimi, trwającą przez całe życie Virginii. Wkrótce potem na zapalenie płuc zmarła jej matka. Nerwowa i wrażliwa dziewczyna z rozpaczy próbowała popełnić samobójstwo. Udało się ją uratować lecz głębokie, długotrwałe depresje odtąd stały się częścią jej życia. W 1902 roku, ciężkim atakiem choroby odbiła się na niej również śmierć ojca. Emocjonalne i niezwykle szczere listy oraz dzieła Virginii Woolf dają podstawy do stwierdzenia, że miała nietradycyjną orientację seksualną. Jednakże nie do końca tak jest. W konsekwencji przebytej w dzieciństwie traumy, strachu, który odczuwała ze strony mężczyzn i ich towarzystwa, zakochiwała się w kobietach, skądinąd wszelkie formy intymności, również i z nimi, napawały ją obrzydzeniem. Nie znosiła przytulania, nawet uścisków dłoni. Będąc 29 lat w małżeństwie z Leonardem Woolfem, uznawanym za wzorowe pod względem lojalności i wsparcia emocjonalnego, pisarka nie była w stanie wejść z nim w małżeńskie relacje. Nocne bombardowanie Londynu, na początku 1941 roku, odebrało twórczyni dom, bibliotekę i omal nie pozbawiło ukochanego męża. Jej system nerwowy tego nie wytrzymywał, więc lekarze nalegali na szpitalne leczenie. Nie chcąc obarczać małżonka swoim szaleństwem, 28 marca 1941 roku Virginia popełniła samobójstwo, rzucając się do pobliskiej rzeki Ouse. Świat zyskał: innowacyjny sposób przedstawiania przemijającego padołu ziemskiego, odzwierciedlenia wewnętrznego świata bohaterów, opisu wielu dróg załamania świadomości. Dzieła Virginii Woolf stanowią fundament modernizmu literackiego, doprowadzając do perfekcji monolog wewnętrzny w angielskiej prozie.

1 2

Najnowsze artykuły